چكيده:1

مقدمه:2

فصل اول:کليات تحقيق

1-1)مقدمه4

2-1) بیان مسئله تحقیق. 5

3-1) چارچوب نظري. 7

4-1 ) اهمیت وضرورت پژوهش.. 8

5-1) اهداف پژوهش.. 9

1-5-1) اهداف علمي تحقيق. 9

2-5-1)اهداف كاربردي تحقيق. 10

6-1 )فرضیه های تحقیق. 10

7-1)تعاریف واژه ها واصطلاحات پژوهش :11

فصل دوم :مروری بر ادبيات تحقيق

1-2- مقدمه16

2-2 ) بخش اول : نظريه هاي مربوط به سرمايه فكري. 18

1-2-2 ) تعاريف مختلف سرمايه فكري. 20

3-2)بخش دوم : مدل هاي طبقه بندي سرمايه فكري. 21

1-3-2) ادوينسون و مالونه 22

2-3-2)روس و همكارانش.. 23

3-3-2) بونتيس.. 23

4-3-2) بروكينگ... 24

5-3-2) سويبي. 25

6-3-2) استوارت.. 26

7-3-2) يوستك و همكارانش.. 26

8-3-2) پتي. 27

9-3-2) چن و همكارانش.. 27

10-3-2) پتي و گويتر. 29

11-2-2) هانناس و لوونداهل. 30

12-3-2) طبقه بندي مر و اسچوما32

13-3-2) ليم و داليمور. 32

14-3-2) طبقه بندي نورتون و كاپلان. 33

15-2-2) طبقه بندي كنفدراسيون اتحاديه هاي تجاري دانمارك. 33

4-2)بخش سوم: روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري:34

1-4-2) طبقه بندي روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري. 34

1-1-4-2) ارزش افزوده اقتصادي:35

2-1-4-2) كارت نمره متوازن:35

3-1-4-2) ترازنامه نامرئي:36

4-1-4-2) كنترل دارايي هاي ناملموس:36

5-1-4-2) روش جهت يابي تجاري اسكانديا:37

6-1-4-2) شاخص سرمايه فكري:37

7-1-4-2) نرخ بازده دارايي ها :38

8-1-4-2) روش تشكيل سرمايه بازار:38

9-1-4-2) كارگزار تكنولوژي :39

10-1-4-2) روش سرمايه فكري مستقيم:39

11-1-4-2) روش هاي مالي و مراحل اندازه گيري مالي سرمايه فكري:40

12-1-4-2) مدل مديريت سرمايه فكري. 40

13-1-4-2) كيوي توبين 42

14-1-4-2) هوش سرمايه انساني. 43

15-1-4-2) مدل كارگزار فناوري. 43

16-1-4-2)روش ارزشگذاري جامع. 44

2-4-2) ارزيابي تحليلي – تطبيقي و مدل هاي سنجش سرمايه فكري. 44

3-4-2) طبقه بندي شيوه هاي اندازه گيري سرمايه فكري از ديد کلاینت و دارن. 46

1-3-4-2) روش هاي محاسبه مستقيم سرمايه فكري. 46

2-3-4-2) روش هاي برآورد ارزش بازاري سرمايه46

3-3-4-2) روش هاي برگشت دارايي ها46

4-3-4-2) روش هاي كارت امتياز. 47

5-2) نحوه محاسبه سرمايه فكري (با استفاده از مدل پاليك) و شاخصهای عملكرد مالي شركتها53

1-5-2) محاسبه سرمايه فكري با استفاده از مدل پاليك. 53

2-5-2) شاخصهای عملكرد مالي. 55

6-2) بخش پنجم: سوابق تحقیق. 65

1-6-2) پژوهش هاي مشابه انجام شده در داخل. 65

2-6-2) پژوهش هاي مشابه انجام شده در خارج از كشور. 71

3-6-2) تفاوت تحقیق حاضر با تحقیقات مشابه داخلی. 76

فصل سوم :روش اجرای تحقيق

1-3 )مقدمه79

2-3) روش تحقیق. 79

3-3) قلمرو تحقیق. 80

4-3 )روش های گردآوری اطلاعات.. 80

5-3 )ابزارگردآوری اطلاعات.. 81

6-3) مدل مفهومی تحقیق. 82

6-3 )جامعه آماري تحقيق. 83

7-3) آزمون فرضیه ها84

8-3) روش تجزیه و تحلیل داده ها85

1 -8-3) آزمون همبستگی. 85

2-8-3 )رگرسیون چندگانه86

3-8-3 ) آزمون نرمال بودن (کولموگروف- اسمیرنوف)86

4-8-3 ) آزمون خود همبستگی(دوربین –واتسن)87

5-8-3 )چند هم خطی 87

9-3 )شیوه اندازه گیری متغیرهای پژوهش :88

10-3 ) متغیر های تحقیق :97

فصل چهارم :تجزيه و تحليل داده ها

1-4) مقدمه99

2-4 )شاخص های توصیفی متغیرها100

3-4) روش آزمون فرضیه های تحقیق. 102

1-3-4) بررسي اعتبار مدل. 103

4-4) تجزیه و تحلیل فرضیه های تحقیق. 104

1-4-4) بررسی فرض نرمال بودن متغیرهای وابسته:105

2-4-4) تجزیه و تحلیل فرضیه اول:106

1-2-4-4 )آزمون فرضیه فرعی اول :107

2-2-4-4) آزمون فرضیه فرعی دوم : بين مولفه های سرمایه فکری و نسبت Tobin q شركت از شاخصهای ارزش بازار رابطه وجود دارد.111

3-2-4-4 )آزمون فرضیه فرعی سوم : بين مولفه های سرمایه فکری و نسبت ارزش بازارهر سهم به عايدي(P/E) شركت از شاخصهای ارزش بازار رابطه وجود دارد.114

4-2-4-4) آزمون فرضیه اصلی اول : ارتباط معني داري بين مولفه های سرمايه فكري وشاخصهای ارزش بازاربعنوان شاخص عملكرد مالي شركت وجود دارد.119

3-4-4)فرضیه اصلی دوم : ارتباط معني داري بين مولفه های سرمايه فكري ونسبت سودآوري بعنوان شاخص عملكرد مالي شركت وجود دارد.120

4-4-4 )آزمون فرضیه اصلی سوم : ارتباط معني داري بين مولفه های سرمايه فكري و نسبت های فعاليت بعنوان شاخص عملكرد مالي شركت وجود دارد.124

5-4-4) آزمون فرضیه اصلی چهارم: ارتباط معني داري بين مولفه های سرمايه فكري و نسبتهای بازده سرمايهبعنوان شاخص عملكرد مالي شركت وجود دارد.128

1-5-4-4) آزمون فرضیه فرعی چهارم: بين مولفه های سرمايه سرمايه فكري و شاخص ROE از معیارهای بازده سرمایه رابطه وجود دارد.128

2-5-4-4 )آزمون فرضیه فرعی پنجم : بين مولفه سرمايه سرمايه فكري و شاخصASR از معیارهای بازده سرمایه رابطه وجود دارد .132

3-5-4-4) نتیجه آزمون فرضیه اصلی چهارم : ارتباط معني داري بين مولفه های سرمايه فكري و نسبتهای بازده سرمايه بعنوان شاخص عملكرد مالي شركت وجود دارد.136

6-4-4 )آزمون فرضیه اصلی پنجم:ارتباط معني داري بين مولفه هایسرمايه فكري و شاخص مبتني برارزش آفريني EVAبعنوان معيارنوين عملكرد مالي شركت وجود دارد.137

7-4-4 )آزمون فرضیه اصلی ششم : بین اندازه شرکت بامیانگین سرمایه فکری و عملكرد مالي رابطه معنی داری وجود دارد.142

8-4-4 )خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها144

فصل پنجم :نتيجه گيري و پيشنهادات

1-5 )مقدمه146

2-5) ارزیابی و تشریح نتایج آزمون فرضیه ها طبق شرایط متغیرها146

1-2-5 )نتیجه فرضیه فرعی اول 147

2-2-5) نتیجه فرضیه فرعی دوم 147

3-2-5 )نتیجه فرضیه فرعی سوم148

4-2-5 )نتیجه فرضیه اصلی اول. 149

5-2-5 )فرضیه اصلی دوم149

6-2-5) نتیجه فرضیه اصلی سوم 150

7-2-5)فرضیه اصلی چهارم150

8-2-5 )نتیجه فرضیه فرعی چهارم151

9-2-5)فرضیه فرعی پنجم151

10-2-5) نتیجه فرضیه اصلی چهارم152

11-2-5 )نتیجه فرضیه اصلی پنجم 152

12-2-5 )نتیجه فرضیه اصلی ششم:153

3-5 )نتیجه گیری کلی تحقیق. 154

4-5) پیشنهادهایی مبتنی بریافته های تحقیق. 154

5-5 )پیشنهادهایی برای تحقیق های آتی. 155

6-5 )محدودیت های تحقیق. 155

پيوست ها

پیوست الف) اسامی شرکتهای نمونه انتخاب شده و میانگین سرمایه فکری محاسبه شده:158

پيوست ب) خروجي هاي آماري از نرم افزار SPSS. 161

منابع و ماخذ

منابع فارسي:174

منابع لاتین:176

چکیده انگلیسی:178

 

جدول 1-2 طبقه بندي پتي و گويتر. 30

جدول 2-2 ويژگي هاي اصلي سيستم اندازه گيري. 42

جدول 3-2 مقايسه ارزش گذاري سرمايه هاي فكري(رودو و لیلرت)45

جدول 4-2 خلاصه روشهاي اندازه گيري سرمايه فكري به شرح جدول زير ارايه شده است:47

جدول 5-2 روش هاي ارزشيابي سرمايه فكري IC ( گردآوري اریک سویبی)47

جدول 6-2 شاخصها و گروهاي سنجش عملكرد مالي شركتها56

جدول 1-3 خلاصه جامعه آماری و حجم نمونه ها84

جدول 2-3 شاخصها و گروه هاي عملكرد مالي. 90

جدول 1-4 : شاخص های توصیف کننده متغیرها تحت شاخص های مرکزی ، شاخص های پراکندگی وشاخص های شکل توزیع. 100

جدول 2-4 : شاخص های توصیف کننده متغیرها ی وابسته تحت شاخص های مرکزی به تفکیک سال. 101

جدول 3-4 : شاخص های توصیف کننده متغیرهای مستقل تحت شاخص های مرکزی به تفکیک سال. 102

جدول 4-4:آزمون نرمال بودن- متغیروابسته106

جدول 5-4 : ضریب همبستگی پیرسون ،سطح معنی داری و تعداد نمونه آماري بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و بازار به ارزش دفتری. 107

جدول 6-4 : تحلیل واریانس رگریسون بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و ارزش دفتری به بازار. 108

جدول 7-4 : ضریب همبستگي،تعیین و آزمون دوربین واتسون بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و ارزش دفتری به بازار 108

جدول 8-4 ضرایب معادله رگرسیون بین متغیرمولفه های سرمایه فکری و ارزش دفتری به بازار. 110

جدول 9-4 : ضریب همبستگی پیرسون ،سطح معنی داری و تعداد نمونه آماري بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و نسبت Tobin q. 112

جدول 10-4 : تحلیل واریانس رگریسون بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و نسبت Tobinq. 112

جدول 11-4 :ضریب همبستگي،تعیین وآزمون دوربین واتسون بین متغیرمولفه های سرمایه فکری ونسبتTobinq 113

جدول 12-4 : ضرایب معادله رگرسیون بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و نسبت Tobinq. 113

جدول 13-4 : ضریب همبستگی پیرسون ،سطح معنی داری و تعداد نمونه آماري بین متغیر مولفه های سرمایه فکری و نسبت P/E. 115

جدول 14-4 : تحلیلواریانس رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با نسبت P/E. 116

جدول 15-4 : ضریب همبستگي، تعیین وآزمون دوربین واتسون مولفه های سرمايه فكري با نسبت P/E. 116

جدول 16-4 : ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با نسبت P/E. 117

جدول 17-4 :ضریبمولفه های سرمايه فكري وشاخصهای ارزش بازار(P/E .Tobin Q. Mbv)119

جدول 18-4 : ضریب همبستگی پیرسون ، سطح معنا داری و تعداد نمونه آماری بین مولفه های سرمايه فكري با نسبت سودآوري. 120

جدول19-4 تحلیل واریانس رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با نسبت سودآوري –بازده دارایی ها121

جدول 20-4 : ضریب همبستگی،تعیین وآزمون دوربین واتسون مولفه های سرمايه فكري با نسبت سودآوري- بازده دارایی ها(ROA)121

جدول 21-4 :ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با نسبت سودآوري (ROA)122

جدول 22-4 : ضریب همبستگی پیرسون و سطح معنی داری بين مولفه های سرمايه فكري و نسبت فعاليت- گردش دارایی 125

جدول 23-4 : تحلیل واریانس رگرسیون مولفه های سرمايه فكري و نسبت فعاليت.. 125

جدول 24-4 : ضریب همبستگی ، تعیین و آزمون دوربین واتسون مولفه های سرمايه فكري و نسبت فعاليت – گردش دارایی 126

جدول 25-4 : ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با نسبت فعاليت.. 126

جدول 26-4 : ضریب همبستگی پیرسون و سطح معنی داریمولفه های سرمایه فکری با بازده دفتری صاحبان سهام ROE 129

جدول 27-4 : تحلیل واریانس رگرسیونسرمایه فکری و بازده دفتری صاحبان سهام ROE. 130

جدول 28-4 :ضریب همبستگی،تعیین وآزمون دوربین واتسون سرمایه فکری و بازده دفتری صاحبان سهام ROE 130

جدول 29-4 : ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با بازده دفتری صاحبان سهامROE. 131

جدول 30-4 : ضریب همبستگی پیرسون و سطح معنی داری بین مولفه های سرمایه فکری و بازده صاحبان سهام ASR 133

جدول 31-4 : تحلیل واریانس رگرسیون بین مولفه های سرمایه فکری و بازده صاحبان سهام ASR.. 134

جدول 32-4 :ضریبهمبستگی ،تعیین و آزمون دوریبن واتسون بین رمایه فکری و بازده صاحبان سهام ASR 134

جدول 33-4 :ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمايه فكري با بازده صاحبان سهام ASR.. 135

جدول 34-4 : ضریب مولفه های سرمايه فكري وشاخصهای بازده سرمايه (ROE .ASR)136

جدول 35-4 : ضریب همبستگی پیرسون و سطح معنی داریمولفه های سرمایه فکری با ارزش افزوده اقتصادی 138

جدول 36-4 : تحلیل واریانس رگرسیون مولفه های سرمایه فکری با ارزش افزوده اقتصادی EVA.. 139

جدول 37-4 :ضریب همبستگی ، تعیین وآزمون دوریبن واتسون بین مولفه های سرمایه فکری باارزش افزوده اقتصادی 139

جدول 38-4 :ضرایب معادله رگرسیون مولفه های سرمایه فکری باارزش افزوده اقتصادی. 140

جدول 39-4 : ضریب همبستگی پیرسون و سطح معنی اندازه شرکت و مولفه های سرمایه فکری با عملکرد مالی 142

جدول 40-4 :تجزیه و تحلیل ضرایب معادله رگرسیون اندازه شرکت ،سرمایه فکری و شاخصهای عملکرد مالی 143

جدول 41-4 :خلاصه نتایج. 144

 

 

 

 

نمودار 1-2 طرح ارزش اسكانديا22

نمودار 2-2 مفهوم سازي سرمايه فكري از سوي بونتيس.. 24

نمودار 3-2 طبقه بندي سويبي از طريق چارچوب ناظر دارايي نامشهود25

نمودار 4-2 مدل چن و همكارانش از سرمايه فكري و روابط بين آنها27

نمودار 5-2 طبقه بندي اوليه توسط هانناس و لوونداهل. 31

نمودار 6-2 طبقـــه بندي لــوونداهــل. 31

نمودار 7-2 طبقه بندي ليم و داليمور 32

نمودار 8-2 چارچوب كارت امتيازي متوازن. 33

نمودار 9-2 طبقع بندي كنفدراسيون تجاري دانمارك. 34

نمودار 10-2 شبكه منابع و فعاليت هاي ناملموس.. 41

نمودار 1-3 مدل طبقه بندي داراييهاي يك شركت.. 82

نمودار 2-3 مدل تبييني تحقيق. 82

نمودار 1-4 : نمودار پراکندگی متغیر ارزش بازاری به دفتری. 110

نمودار 2-4 نمودار مقایسه ای بین مولفه های سرمایه فکری و مجموع ارزش بازاری به دفتری طی بازه زمانی 7 ساله.111

نمودار 3-4 نمودار مقایسه ای بین سرمایه فکری و نسبت Tobinqطی بازه زمانی 7 ساله.114

نمودار 4-4 : نمودار پراکندگی متغیر نسبت Tobin q. 114

نمودار 5-4 نمودار مقایسه ای بین مجموع سرمایه فکری و مجموع نسبت P/E طی بازه زمانی 7 ساله.117

نمودار 6-4 : نمودار پراکندگی متغیر نسبت نسبت P/E. 118

نمودار7-4 نمودار مقایسه ای بین مجموع سرمایه فکری ومجموع نسبت سودآوريطی بازه زمانی7 ساله.123

نمودار 8-4 : نمودار پراکندگی متغیر نسبت سودآوري. 123

نمودار9-4 نمودار مقایسه ای بین مجموع سرمایه فکری ومجموع نسبت فعاليت طی بازه زمانی7 ساله.127

نمودار 10-4 : نمودار پراکندگی متغیر نسبت فعاليت.. 127

نمودار11-4 نمودار مقایسه ای سرمایه فکری و بازده دفتری صاحبان سهامROE طی بازه زمانی7 ساله.131

نمودار 12-4 : نمودار پراکندگی متغیر بازده دفتری صاحبان سهامROE. 132

نمودار 13-4 نمودار مقایسه ای بین سرمایه فکری وبازده صاحبان سهامASRطی بازه زمانی7 ساله.135

نمودار 14-4 : نمودار پراکندگی متغیر بازده صاحبان سهام ASR.. 135

نمودار 15-4 نمودارمقایسه ای بین مجموع سرمایه فکری و ارزش افزوده اقتصادی طی بازه زمانی7 ساله140

نمودار 16-4 : نمودار پراکندگی متغیر ارزش افزوده اقتصادی. 141

 

چكيده:

سازمان ها در حال وارد شدن به اقتصاد مبتنی بر دانش هستند ، اقتصادی که در آن دانش و دارایی های نامشهود به عنوان مهمترین مزیت رقابتی سازمانها شناخته شده است . یکی از اجزای دارایی نامشهود سرمایه فکری می باشد که تاثیر مهمی بر عملکرد و پیاده سازی استراتزیک سازمان دارد از این رو شناسایی ، اندازه گیری و مدیریت سرمایه فکری دارای اهمیت خاصی است و منجر به مشاهده ارزش واقعی سازمان ها می شود.

برای سنجش سرمایه فکری طبقه بندی های مختلفی ارایه شده است که یکی از این طبقه بندی ها توسط پالیک[1] به نام (ارزش افزوده سرمایه فکری)[2] مطرح شده که از سه جزء کارایی سرمایه فیزیکی، کارایی سرمایه انسانی و کارایی سرمایه ساختاری می باشد. در این پژوهش ابتدا براساس مدل (ارزش افزوده سرمایه فکری)، ارزش سرمایه فکری شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران برای دوره زمانی 7 ساله 1380 الی 1386 محاسبه و سپس ارتباط بین مولفه های سرمایه فکری و بازده مالی شرکتها مورد ارزیابی قرار گرفته است. جهت محاسبه عملکرد مالی از هشت شاخص عملکرد مالی مالی در پنج گروه معرف ارزش بازار ، سودآوری، فعالیت ، بازده سرمایه ، مبتنی بر ارزش آفرینی استفاده شده است.در تحقیق حاضر ، روش آماری استفاده شده جهت تجزیه و تحلیل داده ها ، رگرسیون چند گانه و ضرایب همبستگی می باشد. نمونه انتخابی شامل 73 شرکت بصورت پیوسته برای بازه زمانی 7 ساله بوده که اندازه شرکت بعنوان متغیر کنترلی در نظر گرفته شده است.

یافته ها حاکی از رابطه معنادار مثبت بین سرمایه فکری و عملکرد مالی شرکتها و تاثیر مثبت اندازه شرکت بر روی سطوح برخورداری از سرمایه فکری و عملكرد مالی می باشد. باتوجه به این نتایج می توان توجه مدیران ، سهامداران ، سرمایه گذاران و سایر گروه های ذینفع را به منابع و توانمندیهای درون سازمانی جلب و بهره گیری از این مدل برای کسب بازده مالی بالاتر و دسترسی به ارزش واقعی شرکتها ،پیشنهاد کرد.