نظام قضايى امير مومنان(ع)

مقدمه
الف) كليات
۱. اهداف نظام قضايى علوى
۲. اهميت قضاوت
۳. جايگاه خطير قاضى
۴. مساوات همه در برابر قانون
۵. استقلال قاضى
ب) نظام ساختارى
۱. شرايط قاضى
۲. معيشت قاضى
۳. آداب قضا
۴. وظايف قاضى و دستگاه قضايى
۵. كيفيت دادرسى و صدور حكم
نظام اتهامى
نظام تفتيشى
الف) قضات حرفه‏اى
ب) وحدت قاضى و دادستان
ج) كتبى بودن رسيدگى
د) غير علنى بودن رسيدگى
ه) غير ترافعى بودن رسيدگى
و) ادله اثبات دعوا
نظام مختلط
ادله اثبات دعوى‏
سازمان قضايى نظام علوى
ج) نظام حقوقى در قضاى علوى
معناى حق
تقسيمات حق
۱. حق اللَّه و حق الناس
۲. حقوق مدنى و كيفرى
انواع جرايم و جنايات
انواع كيفرها
نظام كيفرى حضرت اميرالمومنين(ع)
۱. حدود خدا
۲. تعزيرات
تعزير مالى
تعزير بدنى
ضرب تاديبى
۳. حكم متهم
۴. اجراى حد
۵. احكام زندان در نظام قضايى علوى
پيشگيرى از وقوع جرم و اصلاح مجرمان

بى‏ترديد حضرت اميرالمومنين(ع) محور قضاوتهاى اسلامى و شيعى و مهمترين چهره نظام‏ساز براى قضاى اسلامى است. آن حضرت در دوران حكومت نبوى، قاضىِ مدينه و يمن بود.[۱] قضاوت در مدينه، با حضور شخص رسول خدا(ص) افتخارى عظيم است.

تاييدات مكرر رسول خدا نسبت به توانايى آن حضرت در قضاوتها، تاكيدى بر اين محوريت است. پيامبر فرمود: «داناترين امت من نسبت به سنتها و قوانين قضايى على بن‏ابى‏طالب است»[۲] و «داناترين شما به روش داورى، على است»[۳] و «قضاوت آن گونه است كه على حكم كند»[۴] و نيز «اى على! به سوى يمن حركت كن و با كتاب خدا ميان مردم قضاوت و حكومت كن. خدا قلب تو را به سوى حق رهبرى كند و زبان تو را از خطا و اشتباه صيانت بخشد»[۵] و همچنين «سپاس خدا را كه در خاندان من كسانى را قرار داد كه داورى آنها مانند داورى پيامبران است».[۶]

در زمان خلفا، بركنارى آن حضرت از خلافت باعث كناره‏گيرى از امور حكومت، از جمله قضاوت نشد و ايشان دستگاه قضايى نوپاى اسلام را هدايت و رهبرى مى‏كرد. گاه خلفا مسايل لاينحل قضايى را به حضرت ارجاع مى‏دادند[۷] و گاه خود مستقيماً دخالت مى‏كرد.[۸] و در پايان هر قضاوت، تحسين آنان را برمى‏انگيخت و همگى مى‏گفتند: زنهاى جهان از زاييدن فرزندى مانند على عاجزند؛[۹] قويترين قاضى در بين ما على است.[۱۰] حضرت در اين باره به مالك اشتر مى‏گويد:

و.........