فهرست مطالب

مقدمه :

فصل اول : بررسي و تفسير قاعده لاضرر

گفتار اول : مدارك قاعده لاضرر

متن حديث لاضرر

گفتار دوم : معاني قاعده لاضرر

مفاد حقوقي روايت

نقد و بررسي نظرات مربوط به معناي قاعده لاضرر

گفتار سوم : شرح اشكالاتي كه بر قاعده لاضرر وارد شده

فصل دوم : تنبيهات قاعده لاضرر

گفتار اول : دفع ضرر از خود با اضرار به غير

گفتار دوم : تحمل ضرر غير

گفتار سوم : تعارض ضررين بر يك نفر

گفتار چهارم : تعارض ضررين نسبت به دو نفر

گفتار پنجم : تعارض قاعده لاضرر و قاعده تسليط

گفتار ششم : اضرار به غير در اثر اكراه

گفتار هفتم : آيا قاعده لاضرر شامل امور عدمي هم مي‌شود

گفتار هشتم : رابطه خيارات با قاعده لاضرر

گفتار نهم : رابطه قاعده لاضرر باشفعه

گفتار دهم : منع سوء استفاده از حق و قاعده لاضرر

گفتار يازدهم : موارد كاربرد قاعده لاضرر در قانون مدني

========

نفي حقيقت ضرر از لحاظ كلي در دين اسلام صحيح است

با توجه به مباني اعتقادي در دين اسلام از جمله اينكه هستي موجودات به ويژه انسان ، تنها محدود به زندگي دنيا نمي‌شود ، بلكه زندگي دنيا تنها مرحله‌اي از مراحل تطور انسان است ، و هستي وي داراي مراحل ديگري است كه اهميت آنها به مراتب بيشتر از مرحله زندگي دنيا است ، و اينكه خداوند سبحان عادل نسبت به بندگان خود مهربان است و به كسي ستم نمي‌كند و هر كس در نهايت ثمره اعمال خود را مي‌بيند ، و هر كس در گرو اعمال خويش است ، خير و سعادت دنيا وآخرت افراد بشر در پيروي از دستورات الهي است و كسيكه از دين خدا تبعيت كند ، هر چند به ظاهر سختي ببيند و گرفتار بلايا و مصائب گردد ، نه تنها در نهايت زيان نمي‌بيند ، بلكه پاداش وي بيشتر و نيكوتراز اعمال نيكي است كه انجام داده است .

بنابراين نفي حقيقت ضرر در اسلام ، از لحاظ اصول كلي و در زمينه‌اي كه مربوط به بحثهاي كلامي است ، كاملا درست و منطقي است . اما اينكه در زمينه احكام فرعي قايل به نفي حقيقت ضرر شويم ، به نحوي كه ضرر ، عنواني براي رفع احكام شرعي محسوب گردد ،نتيجه‌اش فراهم شدن زمينه‌اي است كه در آن احكام شرعي دستخوش مصلحت‌بيني و عافيت طلبيهاي شخصي شود و اين چيزي است