درس تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران

قسمت هایی از محتوا

بخش اول: کلیات و مفاهیم اساسی
براى بحث و بررسى فرهنگ و تمدن اسلامى، لازم است برخی از مفاهیم مهم این موضوع را تعریف کنیم.
الف) واژه شناسى تاریخ
تاریخ از نظر لغت به معناى تعیین و شناساندن وقت است.
علم تاریخ:
ابن خلدون، تاریخ را دانشى سرچشمه گرفته از حکمت، و بیانگر سرگذشت ملتها، سیره پیامبران و سیاست
پادشاهان مى داند.
با در نظر گرفتن عناصر اصلى تاریخ، یعنى انسان از یک سو، و زمان و مکان از سوى دیگر، مى توان گفت: علم
تاریخ مجموعه اى از اطلاعات درباره تأثیر و تأثر انسان است.
به دلیل گسترده شدن مسایل مربوط به تاریخ، شهید مطهرى (ره)، آن را به دو بخش تاریخ نقلى و تاریخ علمى
تقسیم مى کند و قواعد استنباطى تاریخ علمى را به حال و آینده تعمیم پذیر مى داند.
تاریخ نقلى : تاریخ نقلى، علم به وقایع و حوادث سپرى شده و آگاهى از اوضاع و احوال گذشتگان است.
زندگینامه ها، فتحنامه ها و سیره ها، از این نمونه است. علم تاریخ در این معنا، به یک سلسله امور جزیى و فردى
هاست. زیرا به گذشته تعلق دارد. « بودن » مى پردازد و در واقع علم به
تاریخ علمى : تاریخ علمى یعنى مطالعه، بررسى و تحلیل وقایع گذشته و استنباط قواعد و سنت هاى حاکم بر
زندگى گذشتگان. در واقع محتواى تاریخ نقلى (حوادث و وقایع گذشته ) مبادى و مقدمات این علم شمرده
مى شود و براى استنباط قوانین کلى و کشف طبیعت حوادث تاریخى و روابط علّى و معلولى آنها سودمند است.