فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده ...................................................................................................... 1
مقدمه ....................................................................................................... 2
فرضیات تحقیق ........................................................................................... 6
پیشینه تحقیق .............................................................................................. 6
اهداف تحقیق ............................................................................................. 6
اهمیت موضوع ............................................................................................ 7
روش تحقیق ............................................................................................... 7
معرفی پلان تحقیق ........................................................................................ 7
فصل اول : کلیات
مبحث اول :سفرهاي دریایی و تاریخچه حمل ونقل دریایی .......................................... 8
گفتار اول: آغاز سفرهاي دریایی ....................................................................... 8
بند اول : تاریخچه حمل ونقل دریایی جهان ........................................................... 9
بند دوم: تاریخچه حمل ونقل دریایی ایران ........................................................... 12
گفتار دوم: مفاهیم مرتبط ............................................................................... 14
بند اول : حمل ونقل .................................................................................... 14
بند دوم: تجارت ........................................................................................ 14
بند سوم: تجارت بین المللی ........................................................................... 14
بند چهارم: توسعه ...................................................................................... 15
بند پنجم : توسعه تجارت بین الملل ................................................................... 15
بند ششم: زیرساخت ................................................................................... 16
بند هفتم: بهره برداري ................................................................................... 16
بند هشتم: انواع روشهاي حمل ونقل .................................................................. 17
گفتار سوم: حمل ونقل دریایی ......................................................................... 18
ج
بند اول: آثار حمل ونقل دریایی ........................................................................ 18
بند دوم: مزیتهاي حمل ونقل دریایی .................................................................. 19
مبحث دوم: بررسی نقش کانتینر در حمل ونقل ...................................................... 21
گفتار اول: حمل ونقل کانتینري ........................................................................ 21
بند دوم: مزایا و معایب حمل ونقل کانتینري .......................................................... 22
بندسوم: رونق حمل ونقل کانتینري در دو دهه گذشته .............................................. 24
بند چهارم: مقایسه رشد حمل ونقل کانتینري با کار حمل ونقل دریایی ............................ 25
گفتار دوم: حمل ونقل چند وجهی..................................................................... 25
بند اول: عامل کلیدي در حمل ونقل چندوجهی ..................................................... 25
بند دوم: سیستم تحویل به هنگام ...................................................................... 26
گفتار سوم: ساختار کالایی تجارت دریایی ........................................................... 27
بند اول: فله هاي مایع ................................................................................... 27
بند دوم: کالاهاي جامد ................................................................................. 28
مبحث سوم: کشتی ها .................................................................................. 29
گفتار اول: طبقه بندي انواع کشتی ها ................................................................... 29
گفتار دوم: طبقه بندي خطوط کشتیرانی ............................................................... 33
مبحث چهارم: بنادر ..................................................................................... 34
گفتاراول: معرفی بندر، سیر تکامل بنادر .............................................................. 34
بند اول: بنادر نسل اول ................................................................................ 34
بند دوم: بنادر نسل دوم ................................................................................ 35
بند سوم: بنادر نسل سوم ............................................................................... 36
گفتار دوم: چگونگی ساختارها و طبقه بندي بنادر ................................................... 38
بند اول: زیربناها و روبناهاي بنادر .................................................................... 38
بند دوم: طبقه بندي انواع بنادر ......................................................................... 38
بند سوم: نظام مالکیت بندر ............................................................................ 40
د
گفتارسوم: کانون بندرها ............................................................................... 41
بند اول : حوزه هاي اصلی کانون بنادر ................................................................ 41
بند دوم: فعالیت هاي بنادر .............................................................................. 42
فصل دوم : سازمانها و موافقت نامه هاي بین المللی
مبحث اول: سازمانهاي بین المللی مرتبط درحمل ونقل دریایی .................................. 43
گفتار اول: سازمان بین المللی دریانوردي ............................................................. 44
بند اول: اهداف سازمان بین المللی دریانوردي ....................................................... 44
بند دوم: مجمع سازمان بین المللی دریانوردي ........................................................ 45
بند سوم: شوراي سازمان بین المللی دریانوردي ...................................................... 45
بند چهارم: کمیته هاي سازمان بین المللی دریانوردي ................................................ 46
بند پنجم: دبیرخانه سازمان بین المللی دریانوردي ................................................... 49
بند ششم: دبیرکل سازمان بین المللی دریانوردي ..................................................... 49
بند هفتم: برنامه هاي عملی سازمان جهانی دریانوردي .............................................. 49
گفتار دوم: سازمان جهانی کار ......................................................................... 50
مبحث دوم: کنوانسیونهاي بین المللی مصوب سازمانهاي بین المللی ............................... 52
گفتار اول: کنوانسیون بین المللی حفظ جان اشخاص در دریا ...................................... 52
بند اول : نگاهی به مفاد سولاس 1978 میلادي ..................................................... 53
55 ..................................................... بند دوم : ویژگیهاي کنوانسیون سولاس 1974
گفتار دوم: کنوانسیون بین المللی تجسس و نجات دریایی ......................................... 56
گفتار سوم: کنوانسیون بین المللی جلوگیري از آلودگی آب دریا حاصل از کشتی ها ............. 57
گفتار چهارم: کنوانسیون بین المللی خطوط شاهین .................................................. 58
گفتار پنجم: کنوانسیون مقررات بین المللی جلوگیري از تصادم در دریا .......................... 59
گفتار ششم: کنوانسیون اندازه گیري ظرفیت کشتیها ................................................. 61
گفتار هفتم: کنوانسیون تسهیل ترافیک بین المللی دریایی ........................................... 62
گفتار هشتم: کنوانسیون بین المللی معیارهاي آموزشی،صدورگواهینامه، نگهبانی دریانوردي ... 62
ه
گفتار نهم: کنوانسیون نجات دریایی ................................................................. 63
مبحث سوم : قوانین ، مقررات و آیین نامه هاي بین المللی .......................................... 64
گفتار اول: قوانین و مقررات بین المللی حمل ونقل دریایی ......................................... 64
بند اول: قانون هیگ .................................................................................... 64
بند دوم: قانون هیگ ویزبی ........................................................................... 64
بند سوم: قانون هامبورگ .............................................................................. 64
گفتاردوم: آیین نامه ها .................................................................................... 65
بند اول: آیین نامه بین المللی مدیریت ایمنی ......................................................... 65
بند دوم: آیین نامه بین المللی امنیت کشتی و بنادر .................................................. 66
مبحث چهارم : موافقتنامه عمومی تعرفه و تجارت و حمل ونقل دریایی......................... 67
گفتار اول: جایگاه خدمات حمل ونقل دریایی در مذاکرات ادواري گات ......................... 68
بند اول: مذاکرات ادواري گات ....................................................................... 68
بند دوم: دور اروگوئه .................................................................................. 68
گفتار دوم : موافقتنامه عمومی تجارت خدمات ...................................................... 69
بند اول : تعریف خدمات .............................................................................. 69
بند دوم : اهمیت تجارت خدمات ..................................................................... 69
بند سوم : ویژگیهاي موافقتنامه عمومی تجارت خدمات ........................................... 70
بند چهارم : ساختار موافقتنامه عمومی تجارت خدمات ............................................ 70
بند پنجم : ضمایم موافقتنامه عمومی تجارت خدمات .............................................. 70
بند ششم : ضمیمه مربوط به مذاکرات در مورد خدمات حمل ونقل دریایی ...................... 71
مبحث پنجم: سازمان جهانی تجارت و آزادسازي تجاري .......................................... 71
گفتار اول: سازمان جهانی تجارت .................................................................... 71
بند اول : موانع تجاري مصنوعی (انسان ساز) ....................................................... 72
بند دوم: موانع تجاري طبیعی .......................................................................... 73
بند سوم :خدمات حمل ونقل دریایی در برنامه هاي سازمان تجارت جهانی ...................... 73
و
فصل سوم: منابع حقوق دریایی ایران ، سازمانهاي منطقه اي
مبحث اول: منابع حقوق دریایی ایران ................................................................ 74
74 ............................................................... گفتار اول: قانون دریایی مصوب 1343
گفتار دوم: قوانین مدنی، تجارت و امور گمرکی مرتبط با حمل ونقل دریایی .................... 77
بند اول: قانون مدنی .................................................................................... 77
بند دوم: قانون تجارت ................................................................................. 77
بند سوم: قانون امور گمرکی ........................................................................... 77
گفتار سوم: آیین نامه هاي اجرایی و دستورالعمل هاي دریایی ....................................... 77
مبحث دوم: سازمان بنادر ایران و الحاق به معاهدات بین المللی .................................. 78
گفتار اول : تاریخچه سازمان بنادر و دریانوردي .................................................... 78
بند اول: دستورالعمل سازمان بنادر و کشتیرانی ...................................................... 81
بند دوم: آیین نامه هاي اجرایی شوراي عالی سازمان بنادر و کشتیرانی ............................. 81
گفتار دوم : معاهدات چندجانبه بین المللی دریایی که دولت ایران به آن پیوسته است .......... 82
مبحث سوم: همکاریهاي منطقه اي و سهم ایران درتجارت جهانی ................................ 86
گفتار اول: بلوکهاي مهم منطقه اي و افزایش سهم در تجارت بین المللی .......................... 86
بند اول: سازمان همکاري اقتصادي اکو .............................................................. 87
بند دوم: نشست هاي مرتبط اکو ....................................................................... 88
بندسوم: شوراي برنامه ریزي منطقه اي ................................................................. 90
بند چهارم: شوراي هماهنگی حمل ونقل و ترانزیت ................................................. 90
بند پنجم: موافقتنامه چارچوب حمل ونقل ترانزیت ................................................. 91
بند ششم: وزراي حمل ونقل و ارتباطات ............................................................. 92
مبحث چهارم: کمیسیون اقتصادي اجتماعی آسیا و اقیانوسیه ...................................... 92
گفتار اول: ساختار کمیسیون ........................................................................... 92
بند اول: کمیته هاي کاري اسکاپ ..................................................................... 92
بند دوم: موسسات یا مراکز وابسته به اسکاپ ....................................................... 93
ز
گفتار دوم: کمیسیون اسکاپ و سازمان بنادر و دریانوردي ایران .................................. 93
فصل چهارم: تحلیل بخش حمل ونقل دریایی ایران
مبحث اول: بررسی جایگاه بنادر ایران و بنادر مطرح دنیا در راستاي توسعه دریا محور ....... 94
گفتار اول: نقش ناوگان حمل ونقل دریایی ایران در تجارت داخلی ............................... 94
گفتار دوم: بنادر مهم بین المللی ........................................................................ 95
بند اول :بندر شانگهاي چین ........................................................................... 95
بند دوم: بندر سنگاپور .................................................................................. 95
بند سوم: بندر روتردام هلند............................................................................ 96
بند چهارم: بندر جبل علی امارات ..................................................................... 96
بند پنجم: بندر شهید رجایی ........................................................................... 97
گفتار سوم: بررسی سهم صنعت کشتیرانی ایران در حمل ونقل دریایی بین المللی ............... 97
بند اول: شرکت کشتیرانی آریا ......................................................................... 97
بند دوم: شرکت کشتیرانی ایران _هند ................................................................ 98
99 .......................................................................... بند سوم: کشتیرانی والفجر 8
بند چهارم: کشتیرانی جنوب –خط ایران ............................................................. 99
گفتار چهارم: بررسی نقاط ضعف، امکانات، فرصت ها و تهدیدات بنادر ایران................. 100
بند اول: بررسی نقاط ضعف ......................................................................... 100
بند دوم: بررسی نقاط قوت .......................................................................... 101
بند سوم: بررسی تهدیدات موجود .................................................................. 102
بند چهارم: بررسی فرصت ها ........................................................................ 102
گفتار پنجم: بررسی وضعیت ترانشیپ در بنادر ایران در مقایسه با بنادر منطقه ................ 103
گفتار اول: زیرساختهاي موجود درحمل ونقل چندوجهی ........................................ 104
بند اول: بسترو زیرساختهاي دریایی در حمل ونقل چندوجهی .................................. 104
بند دوم:تعیین کمبودهاي موجود درزیرساختهاي دریایی وتاثیر آن بر روند حمل ونقل چندوجهی
ایران .................................................................................................... 105
ح
گفتار دوم: موانع پیش روي حمل ونقل چندوجهی در ایران ..................................... 107
بند اول: محدودیتهاي سازمانی ...................................................................... 107
بند دوم: محدودیتهاي اطلاعاتی ..................................................................... 108
بند سوم: محدودیتهاي زیرساختی ................................................................... 108
بند چهارم: محدودیتهاي مرتبط با عملیات، لجستیک و خدمات مرتبط ........................ 108
بند پنجم: محدودیتهاي مالی و اقتصادي ........................................................... 108
بند ششم: مشکلات سیاسی .......................................................................... 108
بند هفتم: سیاستهاي دولت جمهوري اسلامی ایران ............................................... 108
مبحث سوم: بررسی نقش مسیرهاي ترانزیتی در توسعه تجارت بین المللی ................... 109
بند اول: کریدور شمالی .............................................................................. 112
بند دوم: کریدور میانی................................................................................ 112
بند سوم: کریدور جنوبی ............................................................................. 112
گفتار دوم : انواع و مشخصات کلی مسیرهاي ترانزیتی اصلی داخلی کشور ................... 113
بنداول : مسیرهاي داخلی ایران، کریدور شمال – جنوب ........................................ 113
بند دوم: مسیرهاي داخلی کریدور شرق – غرب .................................................. 115
گفتار سوم: مزایاي ترانزیتی ایران ................................................................... 115
گفتار چهارم : سازمانهاي ناظر و مرتبط با عملیات ترانزیتی در ایران ........................... 116
منابع و ماخذ .......................................................................................... 123
چکیده انگلیسی

چکیده :
حمل ونقل دریایی با اختصاص بیشترین سهم تجارت بینالمللی به خود به لحاظ ویژگیهاي خاص، نقش اساسی در اقتصاد ملی کشورهاي صاحب دریا و مرز آبی و همچنین کشور ما ایران دارد. نتایج نشان داده است، کشورهایی که بنادر خود را بهروز کرده و با پیشرفت تکنولوژي حرکت کرده اند، تبدیل به بنادر هاب در منطقه و یا در سطح جهان شده ، ضمن اینکه پرترافیک-
ترین بنادر نیز به حساب میآیند. اقتصاد کشورهاي پیشرو در حملونقل دریایی از جمله
سنگاپور و چین و..به سرعت پیشرفت کرده بطوریکه شاید بتوان گفت این امکان وجود دارد که
این قبیل کشورها بتوانند بیش از پنجاه درصد اقتصادشان را بر صنعت حملونقل دریایی متمرکز
کنند. جهانیشدن و داشتن سهم بیشتري از تجارت جهانی اقتصادي پویا را به ارمغان خواهد
داشت.
بررسی عوامل موثر در موقعیت خطوط کشتیرانی شناخته شده در سطح بینالمللی نشان دهنده
شناخت مدیران آن کشور از اقتصاد جهانی و بهرهگیري از پتانسیل و سود سرشار خدمات است.
قوانین مطلوب ملی کشورها در راستاي حملونقل گواه انسجام آن کشور در میان دست اند-
کاران حملونقل و دیدگاه اقتصادي و بهرهبرداري از ظرفیتهاي موجود است. تشریح چالشهاي
موجود در حمل ونقل دریایی ایران نشان میدهد ناوگان کشتیرانی ایران داراي توانمندیهاي
خاص خود است و میتوان با برنامهریزي صحیح و مدیریت کارآمد در ابعاد مختلف همچون
مسایل قانونی و حقوقی، گمرك و تعرفه، بیمه و با توجه به موضوع توسعه تجارت پایدار به
قطب منطقه (خاورمیانه ) تبدیل شد.