ارزیابی وضعیت موجود و مطلوب مهارت های تربیت شهروندی در برنامه درسی از دیدگاه معلمان دوره راهنمایی تحصیلی

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده ............................................................................................................... 2
فصل اول:کليات پژوهش
1-1 بيان مساله ..................................................................................................... 4
1-2 اهميت موضوع تحقيق و انگيزه انتخاب آن - ............................................................ 6
1-3 هدف های تحقيق )کلی و جزئی( - ....................................................................... 8
1-3-1 هدف کلی - ............................................................................................... 8
1-3-2 اهداف جزئی - ............................................................................................ 8
1-4 سوالات یافرضيه های تحقيق)بيان روابط بين متغيرهای موردمطالعه( - ............................. 9
1-5 متغيرها )تعاریف مفهومی و عملياتی( - ................................................................. 10
1-5-1 تعاریف نظری - .......................................................................................... 10
1-5-2 تعاریف عملياتی - ....................................................................................... 11
فصل دوم:پيشينه نظری و پژوهشی
2 - 1 مبانی نظری و پژوهشی - .................................................................................. 13
2 - 1 - 1 مقدمه - .................................................................................................... 13
2 - 2 مفهوم شهروند و شهروندی - ............................................................................. 14
2 - 3 آموزش شهروندی به عنوان واقعيت اجتماعی - ........................................................ 18
2 - 4 آموزش شهروندی به عنوان واقعیتی سیاسی - ....................................................... 21
2 - 5 آموزش شهروندی به عنوان واقعيتی فرهنگی - ......................................................... 23
2 - 6 آموزش شهروندی به عنوان واقعيتی تربيتی - .......................................................... 24
2 - 8 تعليم و تربيت شهروندی - ................................................................................ 32
2 - 9 دلالت های پرداختن به تربيت شهروندی - ............................................................. 36
2 - 10 عناصر تشکيل دهنده برنامه درسی تربيت شهروندی - .............................................. 38
ب
2 - 11 سطوح و ابعاد شهروندی - ............................................................................... 40
2 - 11 - 1 بعد شخصی - .......................................................................................... 42
2 - 11 - 2 بعد اجتماعی - .......................................................................................... 42
2 - 11 - 3 بعد مکانی - ............................................................................................. 42
2 - 11 - 4 بعد زمانی - .............................................................................................. 43
2 - 12 نهاد آموزش و پرورش و تربيت شهروندی - ......................................................... 46
2 - 13 اهداف تربيت شهروندی - ............................................................................... 49
2 - 14 رویکردهای سازماندهی محتوای برنامه درسی تربيت شهروندی - ................................ 52
2 - 15 روشهای یاددهی یادگيری متناسب با تربيت شهروندی - ......................................... 54
2 - 16 سير تحول در برنامه درسی دوره راهنمایی تحصيلی ایران - ........................................ 56
2 - 17 اهداف دوره راهنمایی تحصيلی - ....................................................................... 58
2 - 18 پژوهشهای داخلی و خارجی - .......................................................................... 59
2 - 19 نتيجه گيری - .............................................................................................. 64
فصل سوم:روش شناسی
3-1 مقدمه - ....................................................................................................... 68
3-2 روش )جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گيری( - .................................................. 68
3-3 ابزار گردآوری اطلاعات - ................................................................................. 69
3-4 شيوه نمره گذاری پرسش نامه - ........................................................................... 70
3-5 روش تجزیه و تحليل داده ها - ........................................................................... 71
فصل چهارم:تجزیه و تحليل داده ها
4 مقدمه - ........................................................................................................... 73
4-1 یافته های توصيفی - ........................................................................................ 73
4-2 یافته های استنباطی - ....................................................................................... 78
ج
4-2-1 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد اجتماعی تربيت شهروندی در -
برنامه درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ .......................... 78
4 - 2 - 2 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد فردی تربيت شهروندی در -
برنامه درسی دوره راهنمایی )متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ ......................... 79
4 - 2 - 3 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد فرهنگی تربيت شهروندی در -
برنامه درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ .......................... 80
4 - 2 - 4 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد اقتصادی تربيت شهروندی در -
برنامه درسی دوره راهنمایی )متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ ......................... 81
4 - 2 - 5 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد سياسی تربيت شهروندی در -
برنامه درسی دوره راهنمایی )متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ ......................... 82
4 - 2 - 6 آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های پنج گانه مورد نياز تربيت شهروندی دربرنامه
درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان رشته های مختلف)علوم انسانی و غير علوم
انسانی( تفاوت معناداری وجود دارد؟ ......................................................................... 83
فصل پنجم:بحث و نتيجه گيری
5-1 :مقدمه ......................................................................................................... 85
5-2 : بررسی توصيفی پژوهش .................................................................................. 85
5-3 : بررسی سوال های پژوهش ............................................................................... 85
5-3-1 : آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد اجتماعی تربيت شهروندی در
برنامه درسی دوره راهنمایی )متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ ......................... 85
5-3-2 :آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد فردی تربيت شهروندی در
برنامه درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ .......................... 86
5-3-3 :آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد فرهنگی تربيت شهروندی در
برنامه درسی دوره راهنمایی )متوسطه اول (از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ ......................... 87
د
5-3-4 :آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد اقتصادی تربيت شهروندی در
برنامه درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ .......................... 87
5-3-5 :آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های مورد نياز بعد سياسی تربيت شهروندی در
برنامه درسی دوره راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟ .......................... 88
5-3-6 :آیا بين وضعيت موجود و مطلوب مهارتهای پنج گانه تربيت شهروندی در برنامه درسی دوره
راهنمایی)متوسطه اول( از دید معلمان با توجه به رشته تحصيلی آنها تفاوت وجود دارد؟ ............ 89
5-4 : محدودیت ها و پيشنهادهای پژوهش )پژوهشی و کاربردی( ....................................... 91
5-4-1 : محدودیت ها ........................................................................................... 91
5-4-2 : پيشنهادهای پژوهشی .................................................................................. 91
5-4-3 : پيشنهادهای کاربردی ................................................................................... 92
ضمائم : جداول پرسشنامه ....................................................................................... 93
منابع فارسی ....................................................................................................... 96
ه
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول ) 1 - 2 ( مولفه ها و عناصر تربيت شهروندی .......................................................... 39
جدول ) 2 - 2 ( : ابعاد مختلف شهروندی ....................................................................... 43
جدول 3 - 1 : آلفای کرونباخ هر یک از مولفه های تربيت شهروندی ...................................... 69
جدول 3 - 2 : آلفای کرونباخ هر یک از مولفه های تربيت شهروندی ...................................... 69
جدول 3 - 3 : زیر مقياس ها و گویه های مربوط به آن ...................................................... 70
جدول 3 - 4 : نحوه نمره گذاری گویه های پرسشنامه ........................................................ 70
جدول ) 4 - 1 ( توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب جنسيت ............................................... 73
جدول 4 - 2 :توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب مدرک تحصيلی ........................................ 74
جدول 4 - 3 : توزیع فراوانیآزمودنی ها بر حسب رشته تحصيلی ......................................... 75
جدول 4 - 4 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب سابقه تدریس .......................................... 75
جدول 4 - 5 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب وضعيت استخدامی ................................... 76
جدول 4 - 6 :: توزیع فراوانی آزمودنی ها ..................................................................... 77
جدول ) 4 - 7 (: آزمون کولموگروف سيمرنف ) KST ) .................................................... 78
جدول ) 4 - 8 ( :آمار نمونه های جفت شده ................................................................... 78
جدول) 4 - 9 (: مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود و مطلوب برخورداری از مهارت های اجتماعی
...................................................................................................................... 78
جدول ) 4 - 10 ( آمار نمونه های جفت شده .................................................................. 79
جدول) 4 - 11 (: مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود و مطلوب برخورداری از مهارت های بعد
فردی ............................................................................................................... 79
جدول ) 4 - 12 ( آمار نمونه های جفت شده ................................................................... 80
جدول) 4 - 13 (: مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود و مطلوب برخورداری از مهارت های بعد
فرهنگی ............................................................................................................. 80
جدول ) 4 - 14 ( آمار نمونه های جفت شده: ................................................................. 81
و
جدول) 4 - 15 (: مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود و مطلوب برخورداری از مهارت های بعد
اقتصادی ............................................................................................................ 81
جدول ) 4 - 16 ( آمار نمونه های جفت شده: ................................................................. 82
جدول) 4 - 17 (: مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود و مطلوب برخورداری از مهارت های بعد
سياسی .............................................................................................................. 82
جدول) 4 - 18 ( : مقایسه ميانگين نمرات وضعيت موجود مهارت های شهروندی معلمان رشته های
مختلف ............................................................................................................. 83
جدول ) 4 - 19 ( : مقایسه ميانگين نمرات وضعيت مطلوب مهارتهای شهروندی معلمان رشته های
مختلف ............................................................................................................. 83
ز
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4 - 1 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب جنسيت ................................................. 74
نمودار 4 - 2 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب مدرک تحصيلی ....................................... 74
نمودار 4 - 3 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب سابقه تدریس .......................................... 75
نمودار 4 - 4 : توزیع فراوانی آزمودنی ها بر حسب وضعيت استخدامی ................................... 76
نمودار 4 - 5 :توزیع فراوانی شرکت کنندگان .................................................................... 77
ح
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل ) 1 - 2 ( انواع سطوح شهروندی ........................................................................... 31
شکل ) 2 - 2 ( پيوستار برداشت های دوگانه از مفهوم تربيت شهروندی ................................... 35
شکل ) 2 - 3 ( ابعاد مکانی و زمانی برنامه درسی شهروندی ................................................. 41
شکل 2 - 4 اهداف چندگانه تربيت شهروندی را به نمایش ميگذارد. ...................................... 51
شکل ) 2-4 ( اهداف چندگانه تربيت شهروندی .............................................................. 52
2
چکیده
هدف: هدف از پژوهش حاضر ارزیابی وضعيت موجود و مطلوب مهارت های تربيت شهروندی در
برنامه درسی از دیدگاه معلمان دوره راهنمایی تحصيلی )متوسطه اول( شهر تهران می باشد. که در
راستای 6 سوال پژوهشی مطرح و مورد بررسی قرار گرفت. روش: پژوهش حاضر از نوع توصيفی
پيمایشی بوده و جامعه آماری این پژوهش کليه معلمان دورۀ راهنمایی تحصيلی شهر تهران می باشند
که در سال تحصيلی 92 - 91 مشغول به تدریس بوده اند و نمونه پژوهش حاضر شامل 306 نفر از
معلمان ) 189 مرد و 117 زن( دوره راهنمایی تحصيلی شهر تهران می باشند که به شيوه خوشهای
مرحله ای انتخاب شدند. جامعه آماری این تحقيق شامل کليه معلمان رسمی ، پيمانی و قراردادی مرد
وزن دوره راهنمایی )متوسطه اول (مناطق آموزش و پرورش شهر تهران در سال تحصيلی 92 - 1391
بود که بيش از 12 ساعت در هفته به تدریس اشتغال داشتند. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی
و مورگان برابر 291 نفر تعيين شد . که با استفاده از روش نمونه گيری خوشه ای انتخاب شدند.
بدین ترتيب که ابتدا از بين مناطق آموزش و پرورش شهر تهران ، 5 منطقه انتخاب شد ، سپس درهر
منطقه 4 مدرسه راهنمائی ) 2 پسرانه و 2 دخترانه( تصادفی انتخاب شدند و در مراجعه به هر مدرسه
همه معلمانی که 12 ساعت یا بيشتر در هفته در آن مدرسه یا مدارس دیگر تدریس داشتند ,بعنوان
نمونه انتخاب شدند.ودر نتيجه تعداد نمونه های انتخاب شده 306 نفر بود.
ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه محقق ساخته 56 سوالی می باشد که براساس طيف
ليکرت تهيه شده است. ضریب اعتبار آن 99 % محاسبه گردید، داده های جمع آوری شده باروشهای
آماری توصيفی شامل فراوانی، ميانگين و... و روش آمار استنباطی )آزمون t همبسته و t مستقل(
تحليل شدند. یافته ها:نتایج تحليل نشان داد که معلمين دورۀ راهنمایی تحصيلی)متوسطه اول(
وضعيت مهارتهای تربيت شهروندی اجتماعی ) 21 / 64 (، فردی) - 31 / 68 (، فرهنگی) - 71 / 64 - ،)
اقتصادی ) 74 / 66 ( و سياسی ) - 73 / 65 ( را در برنامه درسی پایين تر از وضعيت مطلوب ارزیابی -
کرده اند) p<0.001 ( و این تفاوت در وضعيت موجود معلمين رشته های مختلف )علوم انسانی و
غير علوم انسانی( مشهود است .

نتیجه گیری:نتيجه آنکه از نظر معلمين بين وضعيت موجود و مطلوب مهارت های تربيت شهروندی
در برنامه درسی تفاوت وجود دارد و در طراحی برنامه درسی دوره راهنمایی باید این امر مورد
بازبينی قرار گيرد.

کلیدواژه: مهارتهای تربيت شهروندی، برنامه درسی، دوره راهنمایی تحصيلی