فهرست مطالب
چکیده : ....................................................................................... 
فصل اول کلیات پژوهش .................................................................................................................. 2
1-1 مقدمه : ..................................................................................................................................... 3
1-2 بیان مسئله: .............................................................................................................................. 5
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق .......................................................................................................... 9
1-4 اهداف تحقیق: ....................................................................................................................... 11
1-4-1 هدف کلی تحقیق ............................................................................................................... 11
1-4-2 اهداف ویژه تحقیق .............................................................................................................. 11
1-4-3 اهدف کاربردی تحقیق ........................................................................................................ 11
1-5 فرضیه ها .............................................................................................................................. 12
1-6 تعریف متغییر ها ...................................................................................................................... 12
1-6-1 هویت: ............................................................................................................................... 12
1-6-2 سبک های هویت: ............................................................................................................... 13
1-6-3 سیستم های فعال سازی /بازداری رفتاری: ............................................................................... 16
1-6-4 سبک های مقابله ای: ........................................................................................................... 17
1-6-5 راهبردهای مقابله با استرس .................................................................................................. 17
1-6-6 سومصرف مواد ..................................................................................................................... 18
1-7 تعاریف عملیاتی: ..................................................................................................................... 18
1-7-1 سبک های هویت: ............................................................................................................... 18
1-7-2 سیستم های فعال سازی /بازداری رفتاری: ................................................................................ 18
1-7-3 سبک های مقابله ای ............................................................................................................. 18
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق .................................................................................................... 19
مقدمه .......................................................................................................................................... 20
2-1 اعتیاد ..................................................................................................................................... 20
2-1-1 تاریخچه مواد ...................................................................................................................... 21
2-1-2 طبقه بندی مواد ................................................................................................................... 22
2-1-3 وابستگی ............................................................................................................................. 25
2-1 - 3-1 ملاک های تشخیصی DSM_IV_TR برای وابستگی به مواد ................................................. 26
2-1-4 سوء مصرف مواد ................................................................................................................. 27
2-1-4-1 ملاک های تشخیصی برای سوء مصرف مواد به شرح زیر می باشد: ........................................... 27
2-1-5 قطع مصرف یا ترک مواد ..................................................................................................... 28
2-1-5-1 ملاک های DSM_IV_TR برای ترک مواد: ..................................................................... 28
2-1-6 همه گیر شناسی ................................................................................................................... 29
2-2 مصرف مواد در ایران ............................................................................................................... 30
2-3 عوامل تاثیر گذار بر مصرف مواد ............................................................................................... 30
2-3-1 علل فردی .......................................................................................................................... 30
2-3-2 عوامل محیطی و اجتماعی .................................................................................................... 32
2-3-3 مشکلات هیجانی .................................................................................................................. 34
2-3-4 عوامل ژنتیکی و زیستی ......................................................................................................... 36
2-3-5 سیستم پاداش مغزی ............................................................................................................. 37
2-4 تاثیر تعاملی مولفه های متعدد با اعتیاد ........................................................................................ 39
2-5 مبنای نظری وابستگی به مواد ..................................................................................................... 40
2-5-1 نظریات روان پویشی ............................................................................................................ 40
2-5-2 نظریات روان تحلیلی ............................................................................................................ 40
2-5-3 روانشناختی خود ................................................................................................................. 41
2-5-4 نظریات رفتاری شناختی - .................................................................................................... 42
2-5-4-1 نظریات شناختی ............................................................................................................... 43
2-5-5 نظریه های یادگیری ............................................................................................................ 43
2-5-5-1 نظریه یادگیری اجتماعی شناختی – ................................................................................... 43
2-5-5-2 نظریه یادگیری اجتماعی ................................................................................................... 44
2-5-6 دیدگاه های مبتنی بر ویژگی های درون فردی ....................................................................... 44
2 - 5-6-1 مدل بوم شناسی اجتماعی ................................................................................................ 44
2-5-6-2 الگوی تحقیر خود ............................................................................................................ 45
2-5-6-3 یادگیری اجتماعی چند مرحله ای ...................................................................................... 45
2-5-7 نظریه تعامل خانواده ............................................................................................................. 46
2-5-8 نظریه های یکپارچه نگر ......................................................................................................... 46
2-5-8-1 نظریه رفتار مشکل ............................................................................................................. 46
2-5-8-2 نظریه گروه همسالان: ....................................................................................................... 47
2-5-8-3 الگوی آسیب پذیری ....................................................................................................... 47
2-5-8-4 نظریه تفسیر انتخاب عقلایی ................................................................................................ 47
2-5-9 نظریه های زیستی روانی – .................................................................................................... 48
2-5-9-1 نظریه وابستگی جسمانی اعتیاد .......................................................................................... 48
2-5-9-2 نظریه مشوق مثبت اعتیاد .................................................................................................. 48
2-5-10 نظریه های اجتماعی فرهنگی – ............................................................................................ 49
2-5-10-1 نظریه بی هنجاری .......................................................................................................... 49
2-5-10-2 نظریه انزوا طلبی مرتون .................................................................................................. 49
2-5-10-3 نظریه برچسب زنی ......................................................................................................... 49
2-5-11 نظریات فیزیولوژیک ........................................................................................................... 50
2-5-12 نظریه ی سیستم انگیزشی ..................................................................................................... 50
2-6 اهداف درمان وابستگی به مواد .................................................................................................. 51
2-6-1 رویکردها ی درمانی وابستگی به مواد ...................................................................................... 52
2-6-2 درمان اعتیاد ....................................................................................................................... 52
2-6-2-1 درمان دارویی ................................................................................................................. 53
2-6-2-2 درمان های غیر دارویی .................................................................................................... 54
2-7 سبک های مقابله ای ................................................................................................................ 58
2-7-1 تعریف سبک های و مهارتهای مقابله ای ................................................................................... 58
2-7-2 مهارتهای مقابله ای : ............................................................................................................ 58
2-7-3 انواع سبک های مقابله ......................................................................................................... 60
2-7-4 انواع مقابلهی کارآمد ........................................................................................................... 61
2-7-4-1 مقابلهی متمرکز بر مسأله .................................................................................................... 61
2-7-4-2 مقابلهی متمرکز بر هیجان .................................................................................................. 62
2-7-5 مقابلهی ناکارآمد و غیر مفید .................................................................................................. 63
2-7-6 عوامل موثر بر انتخاب راهبردهای مقابلهای ............................................................................. 65
2-7-6-1 عوامل مربوط به منبع مقابله ............................................................................................... 65
2-7-6-2 عوامل مربوط به ارزیابیهای موقعیتی ................................................................................. 66
2-7-7 اهمیت آموزش مهارتهای سبک های مقابلهای ...................................................................... 67
2-7-8 عملکرد اصلی مهارت های مقابله ای ........................................................................................ 68
2-8 سیستم های مغزی رفتاری ...................................................................................................... 68
2-8-1 نظریه شخصیتی گری ........................................................................................................... 69
2-8-2 سیستم فعال سازی رفتاری ) BAS ) .......................................................................................... 70
2-8-3 سیستم بازداری رفتاری ) BIS ) ................................................................................................ 71
2-8-4 سیستم جنگ / گریز ) FFS ) ................................................................................................... 73
2-8-5 توصیف سیستمهای مغزی رفتاری: - ....................................................................................... 74
2-8-5-1 بعد رفتاری: .................................................................................................................... 74
2-8-5-2 سطح شناختی .................................................................................................................. 75
2-8-5-3 بعد عصب شناختی ............................................................................................................ 75
2-9 آسیب شناسی روانی وویژگی های شخصیتی مرتبط با وابستگی به مواد ............................................ 76
2-10 سبکهای هویت ................................................................................................................... 76
2-10-1 نظریه های هویت ............................................................................................................. 78
2-10-2 انواع سبک های هویت ..................................................................................................... 80
2-10-3 تعهد :. ............................................................................................................................. 82
2-10-4 شکل گیری هویت در نوجوانی ........................................................................................... 82
2-10-4-1 مدل های شکل گیری هویت ......................................................................................... 84
2-10-5 چهار وضعیت هویت من در دید گاه مارسیا ........................................................................... 85
2-10-6 تغییر هویت در نوجوانی .................................................................................................... 91
2-10-6-1 مکانیسم های تغییر هویت ................................................................................................ 92
2-10-7 پیشینه پژوهش ................................................................................................................... 93
2-10-7-1 پیشینه داخلی پژوهش ..................................................................................................... 93
2-10-7-2 پیشینه خارجی پژوهش .................................................................................................... 97
2-10-8 جمع بندی نتایج پیشینه های پژوهش .................................................................................. 100
فصل سوم : روش پژوهش .............................................................................................................. 102
3-1 روش پژوهش ........................................................................................................................ 103
3-2 جامعه آماری ......................................................................................................................... 103
3-3 روش نمونهگیری و حجم نمونه: ............................................................................................... 103
3-4 روش گردآوری دادهها: ......................................................................................................... 104
3-5 ابزارگردآوری اطلاعات: ........................................................................................................ 104
3-5-1 مقیاس سیستمهای مغزی / رفتاری ) BIS ، BAS :) .................................................................... 104
3-5-2 پرسشنامه ی سبک های مقابله با استرس: ............................................................................... 105
3-5-3 پرسشنامه سبک های هویت :(ISI-6G) ................................................................................ 106
3-6 روشها و ابزار تجزیه و تحلیل دادهها: ..................................................................................... 106
فصل چهارم : یافته های پژوهش و تجزیه و تحلیل دادهها ................................................................... 107
4-1 ویژگی های جمعیت شناختی ................................................................................................. 108
4-2 یافته های توصیفی ................................................................................................................ 109
4-3 یافته های استنباطی ............................................................................................................... 112
فصل پنجم : تفسیرونتیجه گیری و جمعبندی ..................................................................................... 120
5-1 مقدمه .................................................................................................................................. 121
5-2 بحث و نتیجه گیری: ............................................................................................................... 121
5-3 نتیجه گیری کلی ................................................................................................................... 125
5-4 محدودیتهای پژوهش .......................................................................................................... 126
5-5 پیشنهادات ............................................................................................................................. 126
5-6 پیشنهاد کاربردی پژوهش ........................................................................................................ 127
منابع: ......................................................................................................................................... 128
منابع فارسی ................................................................................................................................ 128
منابع انگلیسی .............................................................................................................................. 133
ضمائم ........................................................................................................................................ 129

فهرست جداول
شکل 2 - 1 تعامل عومل موثر در شکل گیری وابستگی به مواد .................................. 39
نمودار ) 2 - 1 ( نمودار سیستم بازداری رفتاری ايجاد اختلال .................................... 73
جدول 2 - 1 پايگاههای هويت مارسیا بر اساس دو معیار تعهد وکاوش )به نقل از
رومانو، 2004 ) ............................................................................................. 86
جدول 4 - 1 : توزيع فراوانی ودرصد فراوانی آزمودنی ها براساس متغیرشغل .............. 108
جدول 4 - 2 : توزيع فراوانی ودرصد فراوانی آزمودنیها براساس متغییر تاهل .............. 108
جدول 4 - 3 : توزيع فراوانی ودرصد فراوانی آزمودنیها براساس متغییر تحصیلات ........ 109
جدول 4 - 4 : توزيع فراوانی ودرصد فراوانی آزمودنیها براساس متغییر سن ................ 109
جدول 4 - 5 : میانگین و انحراف معیار سیستم فعال سازی/ بازداری در گروه های مورد
مطالعه .................................................................................................... 109
جدول 4 - 6 : میانگین و انحراف معیار سبك های مقابله ای در گروه های مورد مطالعه . 110
جدول 4 - 7 : میانگین و انحراف معیار سبك های هويت در گروه های مورد مطالعه ..... 111
جدول 4 - 8 : نتايج آزمون لوين برای مولفه های سبك های هويت .......................... 112
جدول 4 - 9 : نتايج آزمون معناداری تحلیل واريانس چند متغیره سبك های هويت و تعهد
............................................................................................................ 112
جدول 4 - 10 : نتايج آزمون تحلیل واريانس چند متغیره )مانوا( بر روی سبك های هويت و
تعهد ...................................................................................................... 113
جدول 4 - 11 : نتايج آزمون لوين برای مولفه های سیستم فعال سازی/بازداری ............ 114
جدول 4 - 12 : نتايج آزمون معناداری تحلیل واريانس چند متغیره سیستم فعال
سازی/بازداری .......................................................................................... 114
جدول 4 - 13 : نتايج آزمون تحلیل واريانس چند متغیره )آنوا( بر روی سیستم فعال
سازی/بازداری .......................................................................................... 115
جدول 4 - 14 : نتايج آزمون لوين برای مولفه های سبك های مقابله ای ..................... 116
جدول 4 - 15 : نتايج آزمون معناداری تحلیل واريانس چند متغیره سبك های مقابله ای . 116
جدول 4 - 16 : نتايج آزمون تحلیل واريانس چند متغیره )مانوا( بر روی سبك های مقابله
ای ......................................................................................................... 117
جدول 4 - 17 : نتايج آزمون لوين برای مولفه های سبك های مقابله ای ..................... 118
جدول 4 - 18 : نتايج آزمون معناداری تحلیل واريانس چند متغیره مولفه های سبك اجتنابی
............................................................................................................ 118
جدول 4 - 19 : نتايج آزمون تحلیل واريانس چند متغیره )مانوا( بر روی مولفه های سبك
اجتنابی ................................................................................................... 119
جدول سوالات مقیاس های سبك هويت ......................................................... 132
1
چکیده :
پژوهش حاضر با هدف مقایسه سبکهای هویت وسبکهای مقابله ای وسیستم های فعال سازی /بازداری
رفتاری در معتادان وافراد بهنجار انجام شد.روش مورد استفاده ،علی مقایسه ای وابزار تحقیق، شامل -
پرسشنامه سبکهای هویت برزونسکی ،راهبردهای مقابله ای با استرس) CISS ( اندلروپارکر،مقیاس
BAS/BIS بود.نمونه آماری تحقیق ،شامل 75 نفراز معتادان بستر ی در مراکز اقامتی چهار گانه ترک اعتیاد
شهر اردبیل)آزادی ،تولد دوباره سبلان ،همیاران سلامت پاک،آرمان سبز( و تعداد 75 نفرافرادبهنجار که به
روش تصادفی،انتخاب شد که بوسیله ابزار های پژوهش سنجش شدندو برای حلیل اطلاعات از نرم افزار
spss و برای تحلیل فرضیات از تحلیل واریانس چند متغیره مانوا استفاده شد نتایج بدست آمده نشان داد که
تفاوت معناداری بین سبک های هویت، سبک های مقابلهای و سیستم های فعال سازی/ بازداری رفتاری در
معتادان و افراد بهنجار میباشد در نتیجه می توان چنین گفت که سبکهای ، هویت سردرگم و سبک مقابله
ای هیجان مدار از جمله متغیرهای روانشناختی منفی هستند که می تواند تاثیر زیادی بر مصرف مواد داشته
باشند، بنابراین نیازمند برنامه ریزی مناسب و جامع جهت تعدیل و اصلاح این متغیرها می باشد.